Қазақстанда балаларға қатысты жүйелі түрде қорлау, қудалау (буллинг) ресми түрде құқықбұзушылық ретінде танылады және әкімшілік шаралармен жазаланады. Сонымен қатар білім беру ұйымдарында буллингтің алдын алуға бағытталған арнайы бағдарламалар енгізілуде.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап айлық есептік көрсеткіштің (АЕК) өсуіне байланысты айыппұл мөлшері артты. Қазіргі таңда АЕК мөлшері — 4 325 теңге.
⸻
Буллинг үшін айыппұлдар
Заңнамаға сәйкес буллинг — бұл баланы қорлау, қорқыту немесе қудалауға бағытталған қайталанатын әдейі әрекеттер, соның ішінде интернет арқылы жасалатын қысым көрсету түрлері де жатады.
• Алғаш рет анықталған жағдайда — ескерту немесе 10 АЕК айыппұл (43 250 теңге)
• Бір жыл ішінде қайталанса — 30 АЕК айыппұл (129 750 теңге)
Егер буллингті кәмелетке толмаған жасөспірім жасаса, жауапкершілік оның ата-анасына немесе заңды өкіліне жүктеледі.
Ал күш қолдану, қорқыту немесе ауыр зардаптар орын алса, бұл жағдайда қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
⸻
Буллинг жағдайында қайда жүгінуге болады
Бала немесе ата-ана төмендегі тұлғаларға жүгінеді:
• сынып жетекшісіне
• мектеп психологына
• мектеп әкімшілігіне
Оқу орны буллинг фактісін тіркеп, міндетті түрде шара қолдануы тиіс.
Егер мектеп тарапынан тиісті әрекет болмаса — аудандық немесе қалалық білім бөліміне шағымдануға болады.
Сонымен қатар тәулік бойы жұмыс істейтін Балалар мен жастарға арналған Ұлттық сенім телефоны — 111 қызмет көрсетеді (анонимді түрде).
Ал қауіп төндіру, күш көрсету немесе ақша бопсалау жағдайында 102 нөмірі арқылы полицияға хабарласу қажет.
⸻
Мектептердегі антибуллинг бағдарламалары
Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі тарапынан мектептерде буллингтің алдын алу мақсатында профилактикалық шаралар енгізілуде.
Негізгі бағдарлама — «ДосболКЕ», ол мыналарды қамтиды:
• буллинг жағдайларын ерте анықтау
• мектеп ішінде арнайы антибуллинг топтарын құру
• педагогтер, психологтар және ата-аналардың қатысуы
• жәбірленуші балаларға психологиялық қолдау көрсету
• сыныптардағы жағдайды тұрақты түрде бақылау және мониторинг жүргізу
